tâm lí chủ nghĩa

Một nhà nghiên cứu phân tích tâm lí chủ nghĩa trong một cuốn sách cổ.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Chủ nghĩa tâm lí: "tâm lí chủ nghĩa" là một trường phái triết học và tâm lí học cho rằng mọi hiện tượng tinh thần, ý thức, và hành vi của con người đều có thể được giải thích hoàn toàn bằng các quy luật và cơ chế tâm lí, thường phủ nhận hoặc giảm nhẹ vai trò của các yếu tố sinh học, xã hội, hay lịch sử.
   • Khuynh hướng tâm lí: Trong ngữ cảnh rộng hơn, "tâm lí chủ nghĩa" chỉ xu hướng nhấn mạnh quá mức yếu tố tâm lí trong việc phân tích các vấn đề, đôi khi dẫn đến sự phiến diện.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Tâm lí chủ nghĩa cho rằng mọi hành vi đều bắt nguồn từ tâm trí. (Chủ nghĩa tâm lí coi tâm trí là nguồn gốc của mọi hành động.)
  • Phê bình tâm lí chủ nghĩa trong nghiên cứu văn học thường tập trung vào nhân vật hơn là bối cảnh. (Khi phê bình theo khuynh hướng tâm lí, người ta chú trọng tâm lí nhân vật thay vì yếu tố xã hội.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "tâm lí chủ nghĩa trong triết học": Một quan điểm triết học cho rằng các quy luật tâm lí là nền tảng của mọi tri thức.
  • Triết học Kant chịu ảnh hưởng từ tâm lí chủ nghĩa khi giải thích nhận thức. (Quan điểm tâm lí chủ nghĩa xuất hiện trong lý thuyết nhận thức của Kant.)
• "tâm lí chủ nghĩa xã hội": Xu hướng giải thích các hiện tượng xã hội chỉ qua lăng kính tâm lí cá nhân.
  • Tâm lí chủ nghĩa xã hội thường bỏ qua các yếu tố kinh tế và chính trị. (Cách tiếp cận này thiếu tính toàn diện.)

Biến thể và từ gần giống

• Tâm lí (danh từ): tinh thần, tư tưởng, cảm xúc của con người.
  • Tâm lí con người rất phức tạp. (Tinh thần và cảm xúc của con người khó nắm bắt.)
• Chủ nghĩa (danh từ): hệ thống tư tưởng, học thuyết.
  • Chủ nghĩa duy vật đối lập với tâm lí chủ nghĩa. (Học thuyết duy vật khác với chủ nghĩa tâm lí.)

Từ đồng nghĩa

• Tâm lí luận: Cách gọi khác của tâm lí chủ nghĩa, nhấn mạnh tính lý thuyết.
• Chủ nghĩa tâm thần: Một thuật ngữ tương tự, thường dùng trong phê bình văn học.

Thành ngữ liên quan

• Tâm lí chủ nghĩa cực đoan: Xu hướng giải thích mọi thứ chỉ bằng tâm lí, dẫn đến sai lầm.
  • Tâm lí chủ nghĩa cực đoan làm méo mó hiểu biết về xã hội. (Cách nhìn này thiếu khách quan.)